تفاوت سرماخوردگی و آنفولانزا چیست؟ | علائم، شدت و راه تشخیص

تفاوت آنفولانزا و سرماخوردگی چیست؟

سرماخوردگی و آنفولانزا هر دو بیماری ویروسی دستگاه تنفسی هستند و علائم مشابهی مثل سرفه، گلودرد و گرفتگی بینی دارند، اما یکی نیستند. تفاوت اصلی آن‌ها در چهار چیز است: ویروس عامل بیماری، نحوه شروع علائم، شدت معمول علائم و احتمال بروز عوارض.
سرماخوردگی معمولاً تدریجی شروع می‌شود و بیشتر علائم بینی و گلو را درگیر می‌کند. آنفولانزا اغلب ناگهانی‌تر شروع می‌شود و معمولاً با تب، بدن‌درد و خستگی بیشتری همراه است. با این حال، علائم این دو بیماری هم‌پوشانی زیادی دارند و نمی‌توان صرفاً با یک علامت، تشخیص قطعی داد.

به نقل از سایت cdc.gov :

Influenza (flu) and the common cold are both contagious respiratory illnesses, but they are caused by different viruses. Flu is caused by influenza viruses only, whereas the common cold can be caused by a number of different viruses, including rhinoviruses, parainfluenza, and seasonal coronaviruses.

آنفولانزا و سرماخوردگی هر دو بیماری‌های تنفسی مسری هستند، اما عامل ایجاد آن‌ها ویروس‌های متفاوتی است. آنفولانزا تنها توسط ویروس‌های آنفولانزا ایجاد می‌شود، در حالی که سرماخوردگی می‌تواند ناشی از چندین ویروس مختلف، از جمله راینوویروس‌ها، پاراآنفولانزا و ویروس‌های کرونای فصلی باشد.

تفاوت علائم آنفولانزا و سرماخوردگی

علائم هر دو بیماری می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما الگوی کلی آن‌ها به این شکل است:

• شروع علائم: در سرماخوردگی معمولاً تدریجی و طی یک تا دو روز؛ در آنفولانزا اغلب ناگهانی‌تر. بسیاری از بیماران آنفولانزا می‌توانند زمان تقریبی شروع بیماری را دقیق به یاد بیاورند، در حالی که در سرماخوردگی این مرز معمولاً مبهم‌تر است.
• تب: در آنفولانزا شایع‌تر و معمولاً بالاتر است؛ در سرماخوردگی کمتر دیده می‌شود و اگر باشد، معمولاً خفیف‌تر است. البته نبود تب، آنفولانزا را رد نمی‌کند.
• لرز: در آنفولانزا شایع‌تر است.
• سرفه: در هر دو بیماری ممکن است دیده شود؛ در آنفولانزا می‌تواند خشک و آزاردهنده‌تر باشد.
• گلودرد: در هر دو شایع است؛ در سرماخوردگی اغلب از علائم اولیه و برجسته است.
• آبریزش یا گرفتگی بینی و عطسه: در سرماخوردگی معمولاً چشمگیرتر است.
• سردرد: در آنفولانزا شایع‌تر است.
• بدن‌درد و درد عضلانی: در آنفولانزا معمولاً بارزتر و شدیدتر است.
• خستگی و بی‌حالی: در آنفولانزا اغلب شدیدتر است و ممکن است چند روز تا چند هفته ادامه یابد.

چند نکته تکمیلی هم قابل توجه است. در کودکان، آنفولانزا گاهی با علائم گوارشی مثل تهوع، استفراغ یا اسهال همراه می‌شود؛ این علائم در بزرگسالان کمتر دیده می‌شود. همچنین رنگ ترشحات بینی یا خلط (مثلاً زرد یا سبز) به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که عفونت باکتریایی است یا ویروسی؛ این رنگ‌ها در جریان بسیاری از عفونت‌های ویروسی هم ممکن است ظاهر شوند.

این الگوها «معمولاً» صادق هستند، نه همیشه. ممکن است فردی آنفولانزای خفیف داشته باشد و فرد دیگری سرماخوردگی نسبتاً آزاردهنده. همچنین سایر ویروس‌های تنفسی، از جمله ویروس کووید-۱۹، می‌توانند علائمی مشابه ایجاد کنند.

مقایسه سریع تفاوت سرماخوردگی و آنفولانزا

تفاوت علت سرماخوردگی و آنفولانزا

سرماخوردگی توسط ویروس‌های متعددی ایجاد می‌شود؛ ریزوویروس‌ها از شایع‌ترین آن‌ها هستند، اما ویروس‌های دیگری هم می‌توانند علائم سرماخوردگی ایجاد کنند. به همین دلیل، یک نفر می‌تواند در طول سال چند بار سرما بخورد، چون هر بار ممکن است با ویروس متفاوتی روبه‌رو باشد.
آنفولانزا اما توسط ویروس‌های آنفولانزا (عمدتاً انواع A و B در انسان) ایجاد می‌شود. این ویروس‌ها می‌توانند در طول زمان تغییر کنند؛ به همین دلیل، واکسن آنفولانزا هر سال بر اساس سویه‌های رایج به‌روز می‌شود.

هر دو بیماری از طریق قطرات تنفسی (سرفه و عطسه) و تماس با سطوح آلوده منتقل می‌شوند. فاصله بین مواجهه با ویروس و بروز علائم (دوره نهفتگی) در هر دو معمولاً چند روز است، و فرد ممکن است قبل از ظاهر شدن علائم یا در روزهای ابتدایی بیماری، بیشتر از همیشه بتواند ویروس را به دیگران منتقل کند.
یک برداشت رایج این است که سرما خوردن مستقیماً نتیجه هوای سرد یا خیس شدن است. در واقع عامل بیماری ویروس است، اگرچه فصل‌های سرد، به دلیل تجمع بیشتر افراد در فضاهای بسته، شرایط انتقال ویروس‌ها را آسان‌تر می‌کند.

فرق آنفولانزا با سرماخوردگی در روش تشخیص چیست؟

در بسیاری از موارد، تشخیص بر اساس علائم، زمان بروز بیماری و شرایط فرد انجام می‌شود، چون هر دو بیماری معمولاً خودمحدودشونده هستند. اما از آنجا که علائم هم‌پوشانی دارند، تشخیص صرفاً از روی علائم همیشه قطعی نیست.

در برخی شرایط، به‌خصوص اگر بیمار در گروه پرخطر باشد، علائم شدید باشد یا تصمیم‌گیری درباره درمان ضدویروسی لازم باشد، پزشک ممکن است آزمایش یا تست تشخیصی را توصیه کند. این تست‌ها می‌توانند به شناسایی آنفولانزا (و در صورت نیاز، سایر ویروس‌های تنفسی مانند کووید-۱۹) کمک کنند.
باید توجه داشت که هیچ تستی هم کاملاً بی‌نقص نیست. برخی تست‌های سریع ممکن است در موارد واقعی ابتلا، نتیجه منفی بدهند؛ بنابراین پزشک نتیجه تست را همیشه در کنار علائم و شرایط بالینی بیمار تفسیر می‌کند.

تفاوت درمان سرماخوردگی و آنفولانزا

برای هر دو بیماری، پایه مراقبت مشترک است، اما در آنفولانزا ممکن است گزینه‌های بیشتری مطرح باشد.

سرماخوردگی: درمان اختصاصی ضدویروسی برای بیشتر موارد وجود ندارد و مراقبت‌ها به‌صورت حمایتی و علامتی انجام می‌شود:

• استراحت کافی
• مصرف مایعات به مقدار کافی
• کنترل تب و درد با داروهای مناسب، طبق توصیه پزشک یا داروساز
• داروهای علامتی برای کاهش ناراحتی، با توجه به شرایط فرد

آنفولانزا: مراقبت‌های حمایتی (استراحت، مایعات، کنترل تب و درد) در اینجا هم اهمیت دارد. علاوه بر این، در شرایطی که پزشک لازم بداند، ممکن است داروی ضدویروس آنفولانزا تجویز شود؛ این داروها معمولاً هرچه در مراحل اولیه بیماری شروع شوند تأثیر بیشتری دارند و بیشتر برای افراد پرخطر یا بیماران با علائم شدیدتر مطرح می‌شوند. تصمیم برای مصرف آن‌ها همیشه با پزشک است و نباید خودسرانه انجام شود.
برای راحت‌تر گذراندن دوره بیماری در منزل، چند اقدام ساده به‌طور کلی کمک‌کننده است: استراحت کافی و کاهش فعالیت‌های سنگین، نوشیدن مرتب مایعات در طول روز، استفاده از دستمال و دفع صحیح آن، مرطوب نگه داشتن هوای اتاق در صورت خشکی بیش‌ازحد، و غرغره آب نمک ولرم برای تسکین موقت گلودرد در افرادی که قادر به غرغره کردن هستند. این اقدامات علائم را تسکین می‌دهند، اما ویروس را از بین نمی‌برند.

نکته مهم درباره آنتی‌بیوتیک: هم سرماخوردگی و هم آنفولانزا بیماری‌های ویروسی هستند و آنتی‌بیوتیک‌ها روی ویروس‌ها اثر ندارند. بنابراین آنتی‌بیوتیک به‌طور معمول درمان این بیماری‌ها محسوب نمی‌شود و مصرف خودسرانه آن توصیه نمی‌شود. فقط در صورتی که پزشک به یک عارضه باکتریایی ثانویه مشکوک شود، ممکن است آن را تجویز کند.
در مورد کودکان نیز باید احتیاط بیشتری کرد؛ برای مثال، دادن آسپرین به کودکان و نوجوانان مبتلا به بیماری‌های ویروسی تنفسی توصیه نمی‌شود و استفاده از هر دارو در کودکان باید با مشورت پزشک یا داروساز انجام شود.

بهترین دمنوش‌ برای سرماخوردگی و آنفولانزا

دمنوش‌ها بیماری را درمان نمی‌کنند، اما نوشیدنی‌های گرم می‌توانند به آرام شدن گلودرد، تأمین مایعات و کاهش احساس ناراحتی کمک کنند. گزینه‌های ساده عبارت‌اند از:

• دمنوش زنجبیل: نوشیدنی گرم و مناسبی برای زمانی است که گلودرد یا احساس سرماخوردگی دارید.
• دمنوش بابونه: می‌تواند به ایجاد حس آرامش و استراحت بهتر کمک کند.
• دمنوش آویشن: در طب سنتی برای علائم تنفسی استفاده می‌شود، اما شواهد قطعی برای درمان سرماخوردگی با آن وجود ندارد.
• آب گرم و عسل و لیمو: برای تسکین گلودرد و سرفه گزینه ساده‌ای است. عسل برای افراد بالای یک سال قابل استفاده است و نباید به نوزاد زیر یک سال داده شود.

برای سرماخوردگی چه دارویی بهتر است؟

برای تب، بدن‌درد و سردرد، داروهایی مانند استامینوفن (پاراستامول) یا ایبوپروفن می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند؛ البته باید بر اساس بروشور دارو و شرایط فرد مصرف شوند. برخی داروهای ترکیبی سرماخوردگی نیز حاوی استامینوفن هستند، بنابراین نباید همزمان چند فرآورده حاوی این ماده مصرف شود.

برای گرفتگی بینی نیز اسپری یا قطره سالین (آب‌نمک) می‌تواند کمک‌کننده باشد. داروهای ضداحتقان برای همه افراد مناسب نیستند و به‌خصوص در کودکان و بعضی بیماری‌های زمینه‌ای باید با نظر پزشک یا داروساز مصرف شوند.

برای آنفولانزا چه دارویی بهتر است؟

اگر واقعاً آنفولانزا باشد، در بعضی افراد داروهای ضدویروس مانند اوسلتامیویر می‌توانند شدت و مدت بیماری را کاهش دهند. این داروها نسخه‌ای هستند و بیشترین اثر را زمانی دارند که درمان در یکی دو روز اول شروع علائم آغاز شود؛ به‌خصوص افراد پرخطر، بیماران با علائم شدید و افراد بستری باید سریع‌تر با پزشک تماس بگیرند.

نکته مهم: آنتی‌بیوتیک برای درمان خودِ سرماخوردگی یا آنفولانزا کاربرد ندارد، مگر اینکه پزشک عفونت باکتریایی همزمان را تشخیص دهد.

چگونه می‌توان از آنفولانزا و سرماخوردگی پیشگیری کرد؟

هیچ روشی پیشگیری صددرصدی ایجاد نمی‌کند، اما رعایت اصول زیر می‌تواند احتمال ابتلا و انتقال را کاهش دهد:

• شستن مرتب دست‌ها با آب و صابون، به‌ویژه پس از حضور در محیط‌های شلوغ و پیش از غذا خوردن
• پرهیز از دست زدن به صورت (چشم، بینی و دهان) با دست‌های ناشسته
• رعایت بهداشت تنفسی: پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه (ترجیحاً با دستمال یا آرنج)
• تهویه مناسب فضاهای بسته
• تمیز کردن سطوحی که زیاد لمس می‌شوند، مانند دستگیره‌ها و کنترل‌ها، به‌خصوص در منزلی که فرد بیمار حضور دارد
• فاصله گرفتن از افراد بیمار در صورت امکان
• ماندن در خانه هنگام بیماری و در صورت نیاز به حضور در محیط‌های عمومی، استفاده از ماسک برای کاهش انتقال به دیگران
• واکسیناسیون آنفولانزا: واکسن آنفولانزا از آنفولانزا پیشگیری می‌کند یا شدت آن را کاهش می‌دهد، اما از همه انواع سرماخوردگی جلوگیری نمی‌کند، چون سرماخوردگی توسط ویروس‌های متعدد و متفاوتی ایجاد می‌شود. زمان و مناسب بودن واکسن برای هر فرد را می‌توانید با پزشک در میان بگذارید.

آیا سرماخوردگی می‌تواند به آنفولانزا تبدیل شود؟

خیر. سرماخوردگی و آنفولانزا دو بیماری ویروسی متفاوت با ویروس‌های عامل مختلف هستند و یکی به دیگری «تبدیل» نمی‌شود.
با این حال، ممکن است فردی ابتدا علائم یک بیماری خفیف تنفسی داشته باشد و چند روز بعد علائم جدید یا شدیدتری پیدا کند. این موضوع می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد: ابتلا به یک ویروس دیگر در ادامه بیماری اول، بروز یک عارضه باکتریایی ثانویه (مانند سینوزیت یا عفونت گوش)، یا اینکه بیماری از ابتدا آنفولانزا بوده اما در روزهای اول علائم خفیف‌تری داشته است. اگر علائم پس از یک دوره بهبودی نسبی دوباره بدتر شد، این موضوع ارزش بررسی پزشکی دارد.

سرماخوردگی چقدر طول می‌کشد؟

بیشتر افراد طی حدود یک هفته تا ۱۰ روز بهبود پیدا می‌کنند، هرچند سرفه، گرفتگی بینی یا احساس خستگی ممکن است بعد از برطرف شدن سایر علائم نیز برای مدتی ادامه داشته باشد.

آنفولانزا چقدر طول می‌کشد؟

علائم اصلی آنفولانزا معمولاً طی چند روز تا حدود یک هفته کاهش پیدا می‌کنند، اما خستگی و سرفه در بعضی افراد ممکن است چند هفته باقی بماند. مدت بیماری به سن، وضعیت عمومی بدن و شدت عفونت نیز بستگی دارد

درباره بازگشت به کار یا مدرسه نیز، معمولاً توصیه می‌شود تا زمانی که تب بدون استفاده از داروی تب‌بر قطع شده و علائم رو به بهبود است، در منزل بمانید تا خطر انتقال به دیگران کمتر شود. در مورد فردی که علائم شدیدتر یا شرایط خاص دارد، این زمان ممکن است طولانی‌تر باشد و بهتر است با پزشک مشورت شود.

راه‌های انتقال سرماخوردگی و آنفولانزا

سرماخوردگی و آنفولانزا هر دو بیماری‌های ویروسی و مسری هستند و بیشتر از طریق ذرات تنفسی و تماس نزدیک با فرد بیمار منتقل می‌شوند. مهم‌ترین راه‌های انتقال عبارت‌اند از:

• سرفه و عطسه: ذرات حاوی ویروس هنگام سرفه یا عطسه وارد هوای اطراف می‌شوند و ممکن است به افراد نزدیک منتقل شوند.
• صحبت کردن و تماس نزدیک: صحبت کردن در فاصله نزدیک، به‌خصوص در محیط‌های بسته و شلوغ، می‌تواند احتمال انتقال ویروس‌های تنفسی را افزایش دهد.
• دست‌های آلوده: لمس بینی، دهان یا چشم پس از تماس دست با ترشحات تنفسی فرد بیمار می‌تواند باعث انتقال ویروس شود.
• سطوح و وسایل مشترک: تماس با برخی سطوح یا وسایلی که به ترشحات تنفسی آلوده شده‌اند و سپس لمس صورت می‌تواند در انتقال بعضی ویروس‌های تنفسی نقش داشته باشد.
• محیط‌های بسته و شلوغ: تجمع افراد در فضاهای بسته با تهویه نامناسب، فرصت انتقال ویروس‌های تنفسی را بیشتر می‌کند.

تفاوت آنفولانزا و سرماخوردگی در کودکان، سالمندان و افراد پرخطر

برخی گروه‌ها ممکن است در معرض عوارض بیشتری از عفونت‌های تنفسی باشند:

• کودکان خردسال
• سالمندان
• زنان باردار
• افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای (مانند بیماری‌های قلبی، ریوی یا دیابت)
• افراد دارای ضعف سیستم ایمنی

در این گروه‌ها، حتی علائمی که در یک فرد سالم معمولاً خفیف است، ممکن است جدی‌تر باشد و آستانه مراجعه برای ارزیابی پزشکی پایین‌تر است؛ یعنی بهتر است زودتر و بدون انتظار طولانی، با پزشک مشورت شود.

از جمله عوارضی که در این گروه‌ها نگران‌کننده‌تر است می‌توان به عفونت ریه (ذات‌الریه)، عفونت سینوس یا گوش، کم‌آبی و بدتر شدن بیماری‌های زمینه‌ای مانند مشکلات قلبی یا ریوی اشاره کرد. به همین دلیل، در سالمندان یا بیماران زمینه‌ای، یک بیماری به‌ظاهر ساده تنفسی هم باید جدی‌تر گرفته شود.

چه زمانی برای سرماخوردگی یا آنفولانزا به پزشک مراجعه کنیم؟

بیشتر موارد سرماخوردگی و بسیاری از موارد آنفولانزا در منزل و با مراقبت‌های حمایتی بهبود می‌یابند. اما برخی علائم نیاز به ارزیابی پزشکی دارند:

• تنگی نفس یا مشکل در تنفس
• درد یا فشار در قفسه سینه
• کاهش سطح هوشیاری یا گیجی
• کم‌آبی قابل‌توجه (مثلاً کاهش شدید ادرار، خشکی دهان، سرگیجه هنگام ایستادن)
• تب یا علائم شدید و پایدار که بهبود نمی‌یابد
• بدتر شدن دوباره علائم پس از یک دوره بهبود
• علائم شدید در کودکان، سالمندان، زنان باردار یا افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای

اگر تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، گیجی یا کبودی لب‌ها وجود دارد، نباید منتظر ماند؛ در چنین شرایطی مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.

اگر علائم تنفسی مثل سرفه، خس‌خس یا تنگی نفس در طول بیماری آزاردهنده باشد، گاهی پزشک استفاده از نبولایزر را برای رساندن داروی استنشاقی به ریه توصیه می‌کند. در این شرایط، امکان اجاره دستگاه نبولایزر در تهران می‌تواند برای دوره درمان گزینه مناسبی باشد. همچنین برای بررسی میزان اکسیژن خون، به‌ویژه در افرادی که علائم تنفسی شدیدتری دارند یا در گروه‌های پرخطر هستند، می‌توان از اجاره پالس اکسیمتر و اندازه‌گیری سطح اکسیژن خون در منزل استفاده کرد.

سوالات متداول

آیا رنگ زرد یا سبز ترشحات بینی به معنی عفونت باکتریایی است؟

خیر. زرد یا سبز شدن ترشحات بینی به‌تنهایی به معنی عفونت باکتریایی نیست و در بسیاری از عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی نیز ممکن است دیده شود.

آیا فرد مبتلا به آنفولانزا و سرماخوردگی می‌تواند دوباره به دیگران منتقل کند؟

بله. هر دو بیماری مسری هستند و فرد مبتلا می‌تواند از طریق قطرات تنفسی هنگام سرفه و عطسه یا تماس با دست‌ها و سطوح آلوده، ویروس را به دیگران منتقل کند. رعایت بهداشت دست، تهویه مناسب و ماندن در خانه هنگام بیماری می‌تواند به کاهش انتقال کمک کند.

مهم‌ترین تفاوت آنفولانزا و سرماخوردگی چیست؟

آنفولانزا معمولاً ناگهانی‌تر شروع می‌شود و بیشتر با تب، بدن‌درد، سردرد و خستگی شدید همراه است؛ در حالی که سرماخوردگی اغلب تدریجی‌تر شروع می‌شود و علائمی مثل آبریزش بینی، عطسه و گلودرد در آن برجسته‌تر هستند.

از کجا بفهمیم سرماخورده‌ایم یا آنفولانزا گرفته‌ایم؟

شدت و نوع علائم می‌تواند سرنخ بدهد، اما تشخیص قطعی همیشه فقط با علائم امکان‌پذیر نیست. در صورت علائم شدید، قرار داشتن در گروه‌های پرخطر یا نیاز به تصمیم‌گیری درباره درمان ضدویروسی، پزشک ممکن است آزمایش تشخیصی را توصیه کند.

آیا واکسن آنفولانزا سال 1405 در ایران توزیع شده است؟

به گفته سایت ایرنا در تاریخ 12 مهر 1405 واکسن سه ظرفیتی ساخت چین آنفولانزا توزیع شده است.