نوار عصب و عضله در منزل راهکاری مناسب برای افرادی است که به دلیل درد، ضعف عضلانی، بی‌حسی، گزگز اندام‌ها یا مشکلات حرکتی، نیاز به بررسی عملکرد اعصاب و عضلات دارند اما جابه‌جایی برایشان دشوار است. در این خدمت، تجهیزات موردنیاز برای انجام تست‌های EMG و NCV به منزل منتقل می‌شود تا بررسی‌های لازم در محیط آشنای خانه و با هماهنگی قبلی انجام شود. این روش می‌تواند به‌ویژه برای سالمندان، بیماران کم‌توان حرکتی و افرادی که رفت‌وآمد برایشان دشوار است، گزینه‌ای کاربردی باشد.

آیا نوار عصب و عضله در منزل قابل انجام است؟

اگر پزشک برای شما یا یکی از اعضای خانواده‌تان نوار عصب و عضله تجویز کرده، احتمالاً این سؤال برایتان مطرح شده که آیا می‌شود این تست را بدون رفتن به کلینیک انجام داد. پاسخ کوتاه این است: در بسیاری از موارد، در صورتی که تجهیزات لازم و فرد متخصص در دسترس باشد و شرایط بیمار اجازه دهد، انجام این بررسی در منزل امکان پذیر است.
نوار عصب و عضله، که در اصطلاح پزشکی به آن EMG و NCV گفته می‌شود، عملکرد اعصاب محیطی و عضلات را بررسی می‌کند؛ نه ساختار بافت‌ها را. این تفاوت مهمی با آزمایش خون یا تصویربرداری مانند MRI دارد؛ آزمایش خون شاخص‌های زیستی بدن را می‌سنجد و MRI تصویری از بافت‌ها می‌سازد، در حالی که نوار عصب و عضله سیگنال الکتریکی اعصاب و پاسخ عضلات را ثبت می‌کند.

نوار عصب و عضله چیست؟

برای اینکه بدانید این تست چه چیزی را بررسی می‌کند، بهتر است ابتدا با دو بخش اصلی آن آشنا شوید.

نوار عصب (NCV/NCS) چیست؟

نوار عصب، که به آن NCV یا NCS (بررسی هدایت عصبی) نیز گفته می‌شود، سرعت و کیفیت انتقال سیگنال الکتریکی در طول یک عصب محیطی را اندازه‌گیری می‌کند. در این بخش، یک تحریک الکتریکی کوچک و کنترل‌شده به عصب داده می‌شود و پاسخ آن در نقطه‌ای دیگر از مسیر عصب ثبت می‌شود.

نوار عضله (EMG) چیست؟

الکترومیوگرافی، که معمولاً EMG نامیده می‌شود، فعالیت الکتریکی عضلات را در حالت استراحت و هنگام انقباض بررسی می‌کند. در این بخش، معمولاً از یک الکترود سوزنی نازک برای ثبت سیگنال از داخل عضله استفاده می‌شود.

چرا این دو بررسی معمولاً در کنار هم انجام می‌شوند؟

عصب و عضله در بدن به‌صورت زنجیره‌ای به هم مرتبط هستند؛ اختلال در عصب می‌تواند روی عملکرد عضله اثر بگذارد و برعکس. به همین دلیل، پزشک معمولاً هر دو بخش را با هم درخواست می‌کند تا مسیر احتمالی مشکل مشخص‌تر شود.

نوار عصب و عضله دقیقاً چه چیزی را نشان می‌دهد؟

این تست نشان می‌دهد که آیا سیگنال عصبی با سرعت و قدرت طبیعی از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل می‌شود و آیا عضلات پاسخ الکتریکی طبیعی نشان می‌دهند یا نه. این اطلاعات به پزشک کمک می‌کند بفهمد آیا مشکل احتمالی مربوط به خود عصب، محل اتصال عصب و عضله یا خود عضله است. این تست تصویری از ساختار بدن نمی‌سازد و علت دقیق زمینه‌ای (مانند فشردگی، التهاب یا بیماری خاص) را به‌تنهایی مشخص نمی‌کند؛ نتیجه آن باید در کنار معاینه بالینی و سایر یافته‌ها تفسیر شود.

به نقل از سایت cleveland clinic :

Neurologists use electromyography (EMG) to help diagnose injuries and conditions that affect your muscles and the nerves that control them, such as carpal tunnel syndrome and muscular dystrophy. They often use this test alongside a nerve conduction study.

متخصصان مغز و اعصاب از الکترومیوگرافی (EMG) برای کمک به تشخیص آسیب‌ها و عارضه‌هایی استفاده می‌کنند که عضلات و اعصاب کنترل‌کننده آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند؛ از جمله سندرم تونل کارپال و دیستروفی عضلانی. آن‌ها اغلب این آزمایش را همراه با «مطالعه هدایت عصبی» انجام می‌دهند.

مزایای نوار عصب و عضله در منزل

انجام نوار عصب و عضله EMG و NCSدر منزل می‌تواند برای بیمارانی که جابه‌جایی برایشان دشوار است، گزینه‌ای راحت‌تر باشد. مهم‌ترین مزایا عبارت‌اند از:

• راحتی بیشتر بیمار: بیمار در محیط آشنای خانه و بدون نیاز به مراجعه به مرکز درمانی معاینه می‌شود.
• کاهش دردسر رفت‌وآمد: برای سالمندان، بیماران کم‌توان یا افرادی که مشکل حرکتی دارند، نیاز به جابه‌جایی کمتر می‌شود.
• مناسب برای بیماران کم‌توان و بستری: بیمارانی که خروج از منزل برایشان دشوار است، می‌توانند بررسی‌های لازم را در خانه انجام دهند.
• صرفه‌جویی در زمان: زمان رفت‌وآمد، انتظار در مرکز درمانی و بازگشت به منزل حذف یا کمتر می‌شود.
• کاهش خستگی بیمار: رفت‌وآمد و نشستن طولانی در مراکز درمانی می‌تواند برای برخی بیماران خسته‌کننده باشد.
• محیط آرام‌تر برای بیمار: انجام تست در فضای آشنای خانه ممکن است اضطراب ناشی از مراجعه به محیط درمانی را کمتر کند.
• بررسی مشکلات عصبی و عضلانی: این آزمایش می‌تواند به بررسی عملکرد عصب‌ها و عضلات و کمک به تشخیص مشکلاتی مانند گزگز، بی‌حسی، ضعف عضلانی و برخی دردهای عصبی کمک کند.
• مناسب برای برخی کودکان و سالمندان: در مواردی که همکاری بیمار یا تحمل مسیر رفت‌وآمد دشوار است، انجام تست در منزل می‌تواند عملی‌تر باشد.

چه علائمی ممکن است نیاز به نوار عصب و عضله در منزل داشته باشند؟

پزشک معمولاً بر اساس علائم بیمار تصمیم می‌گیرد که آیا این تست لازم است یا نه. برخی از علائم رایجی که ممکن است پزشک را به سمت درخواست این بررسی سوق دهد عبارت‌اند از:

•  بی‌حسی دست یا پا
•  گزگز و مورمور شدن اندام‌ها
•  احساس برق‌گرفتگی یا تیرکشیدن در طول یک اندام
•  ضعف یا کاهش قدرت عضلانی در دست یا پا
•  دردهای عصبی مداوم
•  بی‌حسی یا ضعف در انگشتان دست
•  علائمی که با شک به فشردگی عصب، مانند سندرم تونل کارپ، همراه است
•  علائمی که ممکن است به ریشه‌های عصبی گردن یا کمر مرتبط باشد
•  علائم مطرح‌کننده برخی نوروپاتی‌های محیطی
•  شک به برخی اختلالات عملکردی عضلانی

نکته مهم این است که نوار عصب و عضله به‌تنهایی تشخیص قطعی هیچ‌یک از این شرایط را نمی‌دهد. نتیجه این تست باید در کنار علائم بیمار، معاینه فیزیکی و نظر پزشک تفسیر شود.

نوار عصب و عضله در منزل برای چه کسانی مناسب‌ است؟

انجام این تست در منزل برای همه بیمارانی که توانایی خروج از منزل را ندارند یا به علت استرس ، مشغله یا مسائل دیگر تمایل به انجام نوار عضله در مراکز درمانی ندارند مناسب است. افراد زیر بیشترین بهره را از گرفتن نوار عضله در منزل می برند:

• سالمندان با محدودیت حرکتی
• بیماران بستری در منزل
• بیماران کم‌توان
• افرادی که جابه‌جایی برایشان از نظرجسمی دشوار است
• بیمارانی که پس از یک عمل یا بیماری هنوز توان رفت‌وآمد ندارند
•  افرادی که به دلایل جسمی انتقال به مرکز برایشان دشوار یا پرخطر است

اگر بیمار علاوه بر بررسی اعصاب و عضلات به ارزیابی عملکرد قلب یا مغز نیز نیاز داشته باشد، انجام نوار قلب در منزل و نوار مغز در منزل می‌تواند بدون نیاز به مراجعه بیمار به مرکز درمانی انجام شود. این خدمات به‌ویژه برای سالمندان، بیماران کم‌توان حرکتی و افرادی که جابه‌جایی برایشان دشوار است، کاربردی هستند.

نوار عصب و عضله در منزل چگونه انجام می‌شود؟

انجام نوار عصب و عضله در منزل معمولاً شامل دو بخش اصلی، یعنی مطالعه هدایت عصبی (NCS/NCV) و الکترومیوگرافی (EMG) است. بسته به علائم بیمار و ناحیه مورد بررسی، ممکن است هر دو بخش یا تنها یکی از آن‌ها انجام شود. روند انجام این بررسی به‌طور معمول شامل مراحل زیر است:

۱. بررسی وضعیت بیمار و آماده‌سازی

ابتدا متخصص درباره علائم بیمار، محل درد یا بی‌حسی، ضعف عضلات و سابقه پزشکی سؤال می‌کند تا مشخص شود کدام اعصاب و عضلات باید بررسی شوند. همچنین لازم است بیمار درباره داروهای مصرفی، به‌خصوص داروهای رقیق‌کننده خون، و وجود دستگاه‌هایی مانند ضربان‌ساز قلب اطلاع دهد.

۲. آماده‌سازی محل انجام تست

بیمار در وضعیت مناسب قرار می‌گیرد و پوست ناحیه مورد بررسی تمیز می‌شود. بهتر است قبل از انجام تست روی پوست محل موردنظر کرم، روغن یا لوسیون استفاده نشده باشد، زیرا این مواد می‌توانند اتصال الکترودها به پوست را دشوار کنند.

۳. انجام مطالعه هدایت عصبی (NCS یا NCV)

در این مرحله، الکترودهای سطحی روی پوست و در مسیر عصب موردنظر قرار می‌گیرند. سپس با استفاده از یک تحریک الکتریکی بسیار خفیف و کوتاه، عصب تحریک می‌شود و پاسخ آن توسط الکترودها ثبت می‌شود. سرعت و قدرت انتقال پیام عصبی به کمک این اطلاعات بررسی می‌شود. ممکن است بیمار هنگام تحریک، احساس یک شوک یا انقباض خفیف و کوتاه داشته باشد.

۴. انجام الکترومیوگرافی (EMG)

در صورت نیاز، متخصص وارد مرحله EMG سوزنی می‌شود. یک سوزن بسیار ظریف که دارای الکترود است، در عضلات منتخب قرار می‌گیرد. این الکترود فعالیت الکتریکی طبیعی ایجادشده توسط عضله را ثبت می‌کند و برای تحریک عضله استفاده نمی‌شود. اطلاعات ثبت‌شده به دستگاه منتقل شده و به شکل امواج و سیگنال‌های قابل بررسی روی نمایشگر دیده می‌شوند.

۵. بررسی عضله در حالت استراحت و انقباض

متخصص ابتدا از بیمار می‌خواهد عضله را کاملاً شل نگه دارد و فعالیت الکتریکی آن را در حالت استراحت بررسی می‌کند. سپس از بیمار می‌خواهد عضله را به‌آرامی یا با شدت بیشتری منقبض کند. در این مرحله، تغییرات فعالیت الکتریکی عضله ثبت می‌شود و ممکن است برای بررسی عضلات مختلف، سوزن در چند نقطه قرار گیرد.

۶. جابه‌جایی سوزن و بررسی عضلات موردنظر

بر اساس علائم بیمار و نظر متخصص، ممکن است چند عضله در اندام یا ناحیه موردنظر بررسی شوند. تعداد محل‌های بررسی به شرایط بیمار و هدف آزمایش بستگی دارد و برای همه افراد یکسان نیست.

۷. پایان تست و بررسی نتایج

پس از پایان اندازه‌گیری‌ها، الکترودها از روی پوست برداشته می‌شوند و در صورت انجام EMG سوزنی، سوزن‌ها نیز خارج می‌شوند. متخصص داده‌های ثبت‌شده را بررسی و تفسیر می‌کند و نتیجه در قالب گزارش ارائه می‌شود.

آیا نوار عصب و عضله درد دارد؟

این یکی از پرتکرارترین سؤالاتی است که پیش از انجام تست مطرح می‌شود، و پاسخ صادقانه به آن اهمیت دارد.
در بخش NCV/NCS، یک تحریک الکتریکی کنترل‌شده به عصب داده می‌شود که ممکن است فرد آن را به شکل یک ضربه کوتاه یا سوزن‌سوزن‌شدن لحظه‌ای احساس کند. این حس معمولاً کوتاه‌مدت است.
در بخش EMG، در صورتی که نیاز باشد، از یک الکترود سوزنی نازک برای ثبت فعالیت عضله استفاده می‌شود که می‌تواند ناراحتی یا درد کوتاه‌مدتی ایجاد کند؛ میزان این ناراحتی بین افراد مختلف متفاوت است و به آستانه تحمل درد هر فرد بستگی دارد.
به‌طور کلی، این تست معمولاً قابل تحمل است، اما نمی‌توان وعده داد که کاملاً بدون درد یا ناراحتی خواهد بود. اگر در طول تست ناراحتی غیرمعمول یا شدیدی احساس کردید، باید فوراً به فرد انجام‌دهنده تست اطلاع دهید.

چک‌لیست آمادگی نوار عصب و عضله در منزل

آمادگی مناسب می‌تواند روند تست را راحت‌تر کند. این چک‌لیست را می‌توانید ذخیره کنید و پیش از انجام تست دوباره مرور کنید:

• پوست محل بررسی تمیز باشد.
• در روز انجام تست از کرم، روغن یا لوسیون روی محل تست استفاده نشود.
• لباسی بپوشید که دسترسی به اندام موردنظر (دست، پا، گردن یا کمر) در آن راحت باشد.
• فهرست داروهای مصرفی و سوابق پزشکی مرتبط را همراه داشته باشید.
• در صورت داشتن ضربان‌ساز قلب (پیس‌میکر) یا هر وسیله الکترونیکی کاشتنی دیگر، حتماً پیش از تست به متخصص اطلاع دهید.
• داروهای مصرفی خود را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
• اگر شرایط پزشکی خاصی دارید، پیش از انجام تست با مرکز ارائه‌دهنده خدمت هماهنگ کنید.

چه کسانی باید قبل از تست حتماً اطلاع دهند؟

برخی شرایط پزشکی می‌توانند روی نحوه انجام تست یا نیاز به احتیاط بیشتر اثر بگذارند. اگر هرکدام از موارد زیر در مورد شما یا بیمار صدق می‌کند، حتماً پیش از شروع تست به فرد انجام‌دهنده اطلاع دهید:

• وجود ضربان‌ساز قلب (pacemaker) یا سایر وسایل الکترونیکی کاشتنی
• مصرف داروهای خاص، در صورتی که با نوع بررسی مرتبط باشد
• مشکلات انعقادی خون یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، به‌ویژه اگر بخش سوزنی EMG مطرح باشد
• وجود عفونت یا زخم پوستی فعال در محل موردنظر برای بررسی
• هرگونه شرایط پزشکی خاص دیگر که ممکن است روی روند تست اثر بگذارد
• تأکید می‌کنیم که هیچ دارویی نباید بدون نظر و دستور صریح پزشک معالج قطع شود.

تفاوت نوار عصب و عضله با MRI و سایر تصویربرداری‌ها

سؤالی که برای بسیاری از بیماران پیش می‌آید این است که آیا نوار عصب و عضله همان MRI است. پاسخ خیر است؛ این دو روش، هدف و ماهیت کاملاً متفاوتی دارند.

این آزمایش‌ها جایگزین یکدیگر نیستند. پزشک بر اساس علائم بیمار و سؤالی که می‌خواهد به آن پاسخ دهد، ممکن است یکی یا ترکیبی از این روش‌ها را درخواست کند.

در کنار خدمات تشخیص عصبی، برخی بررسی‌های تصویربرداری نیز برای بیماران در منزل قابل انجام است. سونوگرافی در منزل برای بررسی‌های مختلف با توجه به درخواست پزشک انجام می‌شود و در مواردی که بیمار امکان مراجعه به مرکز تصویربرداری را ندارد، رادیولوژی در منزل نیز می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

نوار عصب و عضله برای دست، پا، گردن و کمر

بسته به محل و نوع علائم، بررسی نوار عصب و عضله می‌تواند روی اندام یا مسیر عصبی مرتبط با همان ناحیه متمرکز شود:

• در گزگز و بی‌حسی دست، بررسی معمولاً به سمت مسیرهای عصبی مچ و دست، از جمله شک به سندرم تونل کارپ، متمرکز می‌شود.
• در ضعف یا بی‌حسی پا، مسیر عصبی مرتبط با اندام تحتانی بررسی می‌شود.
• در دردهای تیرکشنده که ممکن است به ریشه‌های عصبی گردن یا کمر مرتبط باشد، بررسی می‌تواند بخشی از ارزیابی کلی‌تر پزشک باشد

نوار عصب و عضله برای سالمندان و بیماران بستری

برای بسیاری از سالمندان و بیماران بستری، خروج از منزل برای انجام یک تست تشخیصی می‌تواند دشوار، خسته‌کننده یا همراه با ریسک باشد. در چنین شرایطی، انجام نوار عصب و عضله در منزل از نظر کاهش رفت‌وآمد و راحتی بیمار می‌تواند گزینه‌ای عالی باشد.